مهر و مهر کردن(مهرداری در ایران) (۱۳)برگرفته از درس سند شناسی استاد روستایی آرشیو ملی
مهر و مهر کردن(مهرداری در ایران) (۱۳)برگرفته از درس سند شناسی استاد روستایی آرشیو ملی

از زمان ساسانیان رواج داشته است. از اداره خاتم یاد شده است و پس از اسلام نقش مهر عنوان محمد رسول الله ، توسط پیامبر اکرم (ص) رواج یافت و به مهر به زبان مغولی پس از اسلام تمغا می گفتند. چون مهرها را معمولا با آب طلا ، و مرکب سیاه نقش می کردند اسامی مختلفی برای آن ها در نظر می گرفتند.

آب طلا: اکتون سمغا، شنگرف (آل تمغا) ، مرکب سیاه (فراتمغا)

در زمان صفویه بسته به نوع کاربرد، 11 مهر به کار برده می شد:

1. مهر همایونی: معمولا روی القاب وزارتخانه ها ، تیول نامچه ها و استیفا به کار برده می شد.

2.مهر شرف نفاز(شرف نشان): برای احکام و ارقام وزرا،به کار برده می شد.

3. مهر مهر آنار: که به آن خاتم انگشتری هم می گفتند که یا گردن شاه بود یا دست قادر شاه. که پس از این که فرامین را طغرا می کردند این مهر را بروی برگه می زدند.

مهر چیست؟

رسم مهر کردن احکام برای تضمین قول یاگفتار بوده است . خود مهر عبارت از نشانه ای است که تصاویر یا حروف بر آن حک شده باشد در سطح مواد سختی مانند سنگ ، فلز که به گونه اخص قالب ماتریس نامیده می گردد و بر اشیائی نرم مثل مو بر جای می گزاردند. مهر درخلال تاریخ جهان دارای 3 کاربرد است .

کاربردهای مهر:

1. اطمینان از سر به مهری و دست نخوردگی محتوای یک محفظه یا یک نوشته.

2.تائید مالکیت

3.جنبه رسمی و قانونی به یک سند و گاه هر 3 هدف در کنار هم بوده است . مهرها معمولا از طلا، نقره ، سرب و عاج بوده است .

یا من هو بما رجاه کریم                        افوض امری الی الله                          سلام علی ابراهیم

ثبت و حک شدن تاریخ مهر را نقر کردن گویند که از زمان صفویه به بعد این کار رواج یافت و قبل از دوران صفویه بروی مهرها تاریخ حک نمی گردید.

کسانیکه از طبقات پایین اجتماعی بودند بروی سنگ نام خود را ثبت می کردند.

تاریخ کتابت سندمهمترین عامل در سند است . در قدیم تاریخ را هجری قمری می نگاشتند و از 1304 به بعد دوران رضا شاه بصورت شمسی درآمد. تاریخ در انتهای سند معمولا آورده می شده است .

دفتری کردن در مهر ثبت شده در پشت سند:

ثبت نامه ها ومکاتبات اداری، دفتری کردن و ثبت دفاتر حائز اهمیت بسیاری بوده است  . فرامین ، احکام ، ارقام که از سیستم دیوانسالاری دربار خارج می شده است درپشت سند حک و ثبت می شده است . کارمنشیان ، حسابداران، کاتبان این بوده است که درپشت سند به عنوان سند از اصطلاحاتی همچون صحیح است ، ثبت سند، و .. استفاده می شده یعنی بعبارتی ثبت و ضبط احکام در پشت سند در نظام دیوان سالاری.

به داخل مهر سجع یا نقش مهر گفته می شود. اگر یک کلمه یا نقشی معمولی بدون وزن وقافیه باشد نقش مهر گویند.